This article has been originally published in today’s Kantipur. Here is the original link
‘हामी भान्सामा मात्रै होइन, सिंहदरबारमा पनि हुनैपर्छ,’ अगाडि बसेकी एक महिलाले नारा लगाइन् ।
‘हुनैपर्छ, हुनैपर्छ,’ बाँकीले स्वर दिए ।
कुरा केही साता अगाडिको हो, करिब ६०-७० जना महिलाहरूको समूह सिंहदरबार अगाडि ‘राज्यको पुनर्संरचनाको प्रक्रियामा र नयाँ संविधानमा ५० प्रतिशत महिलाहरूको साझेदारी’ को माग राख्दै नारा लगाइरहेका थिए । म त्यही महिला जमातमा थिएँ । भर्खरैमात्र सुवास नेम्बाङ सभामुख नियुक्त भएको त्यस अवस्थामा एउटीले नारा लगाइन्- ‘सभामुखको सिटमा महिला हुनैपर्छ ।’
त्यसलाई बीचैमा काटेर अर्कीर्ले ‘त्यो त अर्कै भइसक्यो’ भनेपछि नारा ‘सभामुखको सिटमा महिला हुनैपथ्र्यो’ मा परिवर्तन गरियो । छेवैका दुई महिला भने भान्छाकै नारामा अल्भिmरहेका थिए ।
‘बढ्ता-बढ्ता नबोल । भात नपकाए भरे मार्लान् नि !,’ एउटीले चेतावनी दिइन् ।
त्यतिखेरसम्म नारामा हल्का बदलाव आइसकेको थियो ।
‘डाडु-पन्युमा सीमित होइन, सिंहदरबारभित्र हुनैपर्छ ।’
ती महिलाले आफ्नी साथीलाई फेरि भनिन्- ‘यस्तो ठाउँमा बसेर पनि के डाडु-पन्युको कुरा गरेको होला !’
जिस्किँदै उनकी अर्की साथीले थपिन्- ‘उहाँ डाडु-पनिउँ छाड्नु हुन्न रे !’
‘कति न उसले छाडेर खान पाउँछु भन्ठान्दी हो । चाहिने कुरा पो गर्नुपर्छ,’ प्रत्युत्तर आयो ।
म रमाइलो मानेर गफ सुनिरहेँ । त्यो महिला जमातमा म र मेरी एउटी साथीभन्दा कम उमेरका कोही थिएनन् । -मचाहिँ केही दिनअगाडि मात्रै २१ वर्षमा लागेँ ।)
‘के म पनि कुनै दिन यस्तै ‘भात नपकाए मार्लान्’ भन्नेमध्ये एक हुन्छु त ?’ आफैंलाई प्रश्न गरेँ । राजधानीको निजी कलेजमा ‘जेन्डर’ की एक विद्यार्थीको जीवनमा पनि त्यस्तो दिन आउने हो भने बाँकी ५७.५१ प्रतिशत असाक्षर नेपाली महिलाको जीवनमा के परिवर्तनको आस गर्नु ? यस्तो प्रश्न मेरो दिमागमा आउनु पनि हुन्न भनेर मैले त्यो सोचलाई पन्छाएँ ।प्रसंग ‘जेन्डर’ कक्षाकै जोडौं । एक दिन एक पुरुष सहपाठीले बढो घतलाग्दो कुरा गरे । ‘अहिलेको आवश्यकता महिलाहरू ‘प्राइभेट’ बाट ‘पब्लिक’ गतिविधिमा जानुमात्र होइन पुरुषहरू दुवै गतिविधिमा समाहित हुनु हो ।
बहुदल आयो, देशमा एकपटक मात्र होइन दुईपटक जनआन्दोलन भयो । पहिलोमा महिला सहभागिताको झल्को मीन बज्राचार्यको त्यो चर्चित फोटोमा मात्रै पाइन्छ भने यसपालिको अपि्रल क्रान्तिमा चाहिँ आफ्नो अधिकार प्राप्तिका लािग महिलाहरूको महासागर नै सडकमा उत्रेको देखियो । नयाँ व्यवस्थामा हाम्रा लागि समान अवसर चाहिन्छ भनेर धर्ना, जुलुस, र्याली, महिला सांसदहरूबाट पद त्यागको धम्की के मात्र भएनन् ? अन्ततोगत्वा ५०-५० को माग पनि एक असजिलो सम्झौताको रूपमा ३३ प्रतिशतमा झारियो । ५० बाट १७ जस्तो अनौठो अंक घटाएर ३३ मा किन पुर्याइएको होला भन्ने कुरा मैले अहिलेसम्म पनि बुझ्न सकेकी छैन । केबल नीतिगत परिवर्तनले महिलाको सामाजिक जीवनमा बदलाव ल्याउन सक्दैन । कुनै पनि महिलालाई ‘तिम्रा लागि ३३ प्रतिशत छ है’ भन्दैमा त्यसले ‘अर्थपूर्ण सहभागिता’ को ग्यारेन्टी गर्दैन । नीति-निर्माणकै तहसम्म पुगे पनि ‘भात नपकाए मार्लान्’ भन्ने त्रसित मानसिकता भएकी महिलालाई महिला सशक्तीकरणको उदाहरण कसरी मान्ने ? पहिले महिला भएर विभेदपूर्ण सामाजिक चालचलनलाई चुनौती दिन सक्नु पर्यो नि !
एक्काइसौ शताब्दी हो, जमाना ‘टेक्नोक्र्याट’ हरूको छ । वेश्यावृत्ति पनि एक सम्मानजनक पेसा हो भन्नेजस्तो उदार सोच समाजले अँगालिसक्दा पनि हामी -महिला) डाडु-पनिउँबिनाको अस्तित्वको कल्पना पनि गर्न सक्दैनौं । ती कुराकानीका अदृश्य ‘मार्ने’ पात्रहरूलाई घरको जिम्मेवारी बाँड्दा के होला भनेर कल्पना पनि गर्न सक्दैनौं । सामाजिक चालचलन र रीतिरिवाज जति विभेदपूर्ण नै किन नहुन्, त्यसलाई प्रश्न नगर्नु हामी नेपाली महिलाहरूको धर्म भएको छ । प्रश्न नगरी परिवर्तनको आस गर्नु मूर्खता हो, हामी यथास्थितिमा रमाइरहेका छौं ।साउन लाग्यो, हामीलाई रातो सारीमा बेरिएर मन्दिर कुद्नै हतार छ । ग्यास्टिकको बिरामी भए पनि हामीलाई पतिदेवकै दीर्घायुको चिन्ता छ । यो कस्तो विचित्र परम्परा हो, आफ्नो अस्वस्थतामा अर्काको स्वस्थ जीवनको कामना ! बेलाबखतमा हाम्रा पि्रय श्रीमान्हरूले पनि त्यस्तै सोच्दा र गर्दा के हुन्थ्यो होला भनेर हामी प्रश्न गर्दैनौं । -प्रष्टीकरण दिइहालौं, मेरोचाहिँ विवाह भएको छैन) ।
हामी शिक्ष्ाित छौं, जागिर खान्छौं, घर सम्हाल्छौं, बालबच्चा हेर्छौ तर हाम्रा श्रीमान्हरू केबल जागिर खान्छन् । के लैंगिक समानता भनेको महिला काँधमा घरायसी जिम्मेवारीमा बाहिरी जिम्मेवारी थोपरिनुमात्रै हो ? हामी उत्तर खोज्दैनौं, यसमै रमाएझैं गर्छां ।
म आफूलाई यो देशका धेरै महिलाको तुलनामा विशेष सुविधाप्राप्त सम्भिन्छु । रोजाइको विषय पढिरहेकी छु, आफ्नोबारेमा निर्णय लिने स्वतन्त्रता छ मलाई, थोर-बहुत स्रोत-साधनमा पहुँच छ र ‘छोरी’ भएकै कारणले असक्षम छु भन्ने भान कहिल्यै भएन । तर एकातिर म कन्डोलिज्जा राइस, एन्जेला मर्केल र ओप्रा विन्पि|mलाई आफ्नो प्रेरणा मानेर अगाडि बढ्छु भने अर्कातिर मलाई मेरो सामाजिक यथार्थले गिज्याइरहन्छ । बितेका २० वर्षमा म कुनै यस्तो पारिवारिक जमघटमा पुगेकी छैन जहाँ उपस्थित एक वा अर्को महानुभावले मेरा आमा-बुबालाई ‘ए ! दुइटी छोरी मात्रै ? छोरा पनि पाउनुपर्ने’ नभनेका होउन् । सानो छँदा त्यस्तो सुन्दा कन्सिरीका रौं तातेर आउँथे तर अहिले त्यसो भन्नेप्रति दया जागेर आउँछ । त्यस्तो ‘चिन्ता’ दर्शाउने ज्यादा महिला नै हुन्छन् ।पितृसत्तात्मक सोचले हामीलाई यति जकडेको छ, हामी आफैं महिला हुनुमा गर्व गर्न सक्दैनौं । कस्तो विडम्बना !
कुनै मनुले ‘महिला सधैँ पुरुषका अधीनमा हुनुपर्छ’ के भनेका थिए, त्यो हाम्रा लागि जीवन यापन गर्ने मूलमन्त्र बनेको छ । पुरुष भएको नाताले स्वजातिलाई नै ठूलो तुल्याउने कुरा गर्नु स्वाभाविक हो भनेर हामी तर्क गर्न सक्दैनौं, व्यवहारमा लागू गर्ने त परै जावस् ।
दिगो परिवर्तन नीतिबाट होइन, व्यवहारबाट मात्र ल्याउन सकिन्छ । अब चुप लागेर बस्ने समय छैन । मेरो पुस्ताले आफ्नो सम्पूर्ण जीवनको उपलब्धि नै ‘दाग बत्ती’ र पिण्ड’ दिनुलाई मान्ने होइन, त्यो विभेदपूर्ण परम्परालाई चुनौती दिनुपर्छ । के हाम्रो पुस्तामा पनि कोही डाडु-पनिउँकै कुरा त गरिरहेको छैन
N all the blog visitors too for keeping up my writing spirits 
…sorry for vanishing, doing things unknown to you guys like having too much Coffee..anyways “A Cup of Coffee and thousand Possibilities” seems to be materializing into reality in my case 
