प्रेमको उडान

यो मेरो होइन, बर्नाड स्लिङ्कको ‘प्रेमको उडान’को चर्चा हो। चर्चाभन्दा पनि नामक पुस्तकको छोटो (५०० शब्दको) समीक्षा हो। हुन त यो कुरा मैले धेरै पटक भनिसकेकी छु त्यही पनि म फेरी बर्नाड स्लिङ्क मलाई सबैभन्दा बढी मन पर्ने लेखक हुन् भन्ने तथ्य दोहोर्‍याउन चाहन्छु। उनका प्रत्येक किताब पढेपछि म आफूमा केहि परिवर्तन आएको महसुस गर्छु। करिब तीन चार वर्ष अघि ‘द रिडर’ पढेपश्चात् उनको फ्यान भएकी हुँ। त्यो किताब मैले एवान पुस्तकालयमा फेला पारेकी थिएँ। पछि काठमाडौंका धेरै पुस्तक पसलहरूमा त्यो पुस्तक खोजेँ तर अहिलेसम्म पाएकी छैन। केहि समय अगाडी पिल्ग्रिम्स बुक हाउस ,ठमेलमा मैले स्लिङ्कको ‘होमकमिङ्ग’ फेला पारेँ र उनले लेखेको त्यो पुस्तकको एक मात्र प्रति देख्ने बित्तिकै किनिहालेँ। ‘फ्लाइट्स अफ लभ’ चाहिँ मलाई एक मित्रले दिएको उपहार हो। यतातिरको बजारमा स्लिङ्क पारखी कम भएरै सायद उनका कृतिहरू फेला पार्न अलि गाह्रो छ। तर गाह्रो छ भन्दैमा राम्रो कुराको खोजी गर्न त छाड्नु भएन नि! मलाई यति राम्रो पुस्तक उपहार दिने मित्रलाई धन्यवाद दिँदै यो भूमिकाको अन्त्य गर्दछु। यो लेख गएको शनिबार वैशाख १९,२०६६ को कान्तिपुरमा प्रकाशित भएको थियो।

कोही किन प्रेम गर्छ ? ऊ आफ्नी प्रेमिकाको भन्दा बढी कुनै चित्रकी केटीको किन चिन्ता लिन्छ ? क्यान्सरले मरिसकेकी श्रीमतीको पूर्वप्रमीको किन ईस्या गर्छ ? श्रीमती हुँदाहुँदै अन्य दुई युवतीहरूसँग एकैचोटी प्रेम गरिहिँड्ने थोमस किन एक्कासी जोगी हुन्छ ? बिहे गरेको पच्चीस वर्षपछि कुनै पुरुष आफूले सपनामा मात्र देखेकी ग्यास स्टेसनकी महिलाका निम्ति किन सर्वस्व छाडेर हिँड्छ ?

बर्नाड स्लिङ्कको ‘फ्लाइट्स अफ लभ’ यस्तै रोचक पात्रको जीवनमा आधारित कथा सङ्ग्रह हो । पुस्तकले उल्लिखित प्रश्नहरूको उत्तर दिँदैन, दिने प्रयाससम्म पनि गर्दैन । यसले खालि ती पात्रहरूको मनोदशा र उनीहरू बाँचेको परिवेशको फूलबुट्टाविहीन चित्रणद्वारा प्रेमले निम्त्याउने केही बुझ्न सकिने तर रहस्यमयीजस्तो परिस्थिति पाठकसामु पेस गर्छ । जर्मन भाषाका जासुसी किताबबाट लेखकका रूपमा स्थापित स्लिङ्क सन् १९९५ मा प्रकाशित द रिडर का लेखकका रूपमा विश्वप्रख्यात छन् । उक्त किताब विश्वका ३९ भाषामा अनुवादित भइसकेको छ । त्यसैमा आधारित त्यही नामको फिल्म यसै वर्षको ओस्कारमा उत्कृष्ट चलचित्र विधामा मनोनीत भएको थियो । जोन ई उड्सले जर्मनबाट अङ्ग्रेजीमा अनुवाद गरेको ‘फ्लाइट्स अफ लभ’ स्लिङ्क नचिन्नेहरूका लागि उत्कृष्ट सुरुवात हुनसक्छ ।

दोस्रो विश्वयुद्धपछिको जर्मन परिवेश र मनोदशा चित्रणमा पारङ्गत स्लिङ्कले यो पुस्तकमा पनि केही हदसम्म त्यस विषयलाई निरन्तरता दिएका छन् । ‘गर्ल विथ लिजार्ड’ र ‘द सर्कमसिजन’ त्यसैमा आधारित भए पनि ‘अ लिटल फ्लिङ’को कथाचाहिँ यहुदीहरूको नरसंहारपछि विभाजित पूर्व र पश्चिम जर्मनी र बर्लिन पर्खाल भत्किएपछिको परिवेशमा बुनिएको छ । जर्मन इतिहासलाई नछोइकन लेखिएको ‘द सन’मा स्लिङ्कको लेखाइ केही फितलो र पटयारलाग्दो भए तापनि ‘द अदर म्यान’, ‘सुगर पिज’ र ‘वुमन एट द ग्यास स्टेसन’ले जर्मन इतिहासविहीन परिवेशमा पनि लेखक मानवीय समवेदनाको बौद्धिक विश्लेषण गर्न सक्छन् भन्ने पुष्टि गर्छ ।

Flights of Love

पुस्तकको रमाइलो र विशेष पक्ष के हो भने मूलधारका अङ्ग्रेजी साहित्यजस्तो यो कथावस्तुभन्दा पनि पात्रहरूको मनोदशाबाट निर्देशित छ । प्रेममा पर्नु एउटा घटना होइन । यो त फाइनान्सियल टाइम्सले पुस्तकबारे भनेझैं इच्छा, द्विविधा, क्षणिक आनन्द जीवन परिवर्तन गर्ने विप्लवी शक्ति र बानी हो । न्यायाधीश र कानुनका प्राध्यापक रहिसकेका स्लिङ्कका पात्रहरू पनि वकिलजस्तै जीवनजगत र आफ्ना सम्बन्धबारे धेरै प्रश्न गर्छन् । जस्तो कि ‘द सर्कमसिजन’मा एन्डी नामक जर्मन युवकको सारा नामकी अमेरिकी यहुदी केटीसँग प्रेम गर्छ । दोस्रो विश्वयुद्धताका जर्मनहरूले गरेेको यहुदी नरसंहारको विषयलाई लिएर उनीहरूबीच ठाकठुक परिरहन्छ । एक्लै छँदा एन्डी आफैंसँग प्रश्न गर्छन्- ‘के सबै चिज यो वा त्योमात्र हुनसक्छ ? के मान्छे यात पुरुष वा महिला, बच्चा वा वयस्क, जर्मन वा अमेरिकी, इसाई या यहुदीमात्र हुनसक्छ ? के शब्दहरू यसकारण निरर्थक छन्, किनभने तिनले हामीलाई एकअर्कालाई बुझ्नमात्र मद्दत गर्छन् तर अरूप्रति सहनशील बनाउन सक्दैन ? र हामी एकअर्कालाई बुझ्नुभन्दा पनि एकअर्काप्रति सहनशील हुनु आवश्यक छ ?’

यस्ता बौद्धिक विश्लेषणले एकछिनका लागि जोकोहीको पनि दिमाग रन्थनिन सक्छ । तर यी कुरा दुई मानिसबीचको सम्बन्धमा मात्र लागू नभई देशको जातीय राजनीतिको परिवेशसम्ममा लागू हुनसक्नाले पुस्तक पढे ‘एक पन्थ दो काज’ हुन्छ भन्दा अत्युक्ति नहोला । प्रेमको जटिल प्रकृतिबारे बुझ्नका लागि पुस्तक पर्याप्त छ । जटिलताका बाबजुद पनि प्रेम गर्नेहरूको सङ्ख्यामा कुनै ह्रास नआउँदाचाहिँ ‘कोही किन प्रेम गर्छ ?’ भन्ने प्रश्न सुरुमा भनेझैं अनुत्तरित नै रहन्छ ।

अनि अन्त्यमा पुस्तकसँग सम्बन्धित रमाइलो कुरा । ‘सुगर पिज’ नामक कथामा तीन वटी महिलाहरूसँग एकैचोटी ‘लभ’ गर्दै हिँड्न थोमस एक दिन बिरक्तिएर Cassock (म्याक्सी जस्तै पहिरन) सिलाउन दिन्छन्, लगाउँछन् र जोगी शैलीमा बेपत्ता हुन्छन्। यो कथाको ठ्याक्कै कुन कुराले चाहिँ मलाई छोयो त्यो म किटान गरेर भन्न त सक्दिन तर किताब पढिसकेपछि मलाई एक्कासी म्याक्सी लगाउन मनलाग्यो। केहि दिनसम्म म घरमा म्याक्सी धारण गरेर नै बसेँ त्यसैले मेरा परिवारका सदस्यलाई चाहिँ यो लेख पढेर मेरा म्याक्सी दिनहरू याद आए रे। हा..हा..हा.. 😀

किताब पढिसकेपछि एउटा कुराले चाहिँ निकै दिमाग खायो। यो प्रेम भन्ने कुरा पनि कस्तो बुझिनसक्नु छ , एउटा/एउटी सँग दशकौं बिताएर वाक्क भएपछि पनि मानिसहरू अर्को सम्बन्धमा हामफालिहाल्ने। एउटा प्रेम सम्बन्धबाट बिरत्तिएर पनि अर्को बाट आश क्या! हुन त त्यसले मेरो एकपटक प्रेममा परेपछि मान्छेलाई प्रेममा ( एक पछि अर्को मान्छेसँग ) परिरहने रोग लाग्छ भन्ने hypothesisको पुष्टि गर्छ ….त्यतिहुँदा हुँदै पनि मलाई ( सायद एउटा ( थोमस जस्तो तीनवटा होइन 🙂 ) बाट बिरत्तिएपछि Cassock लाएर हिँड्ने खालको हुनाले ) यो प्रेमको अविछिन्न श्रृंखला कुनै बुझ्नै नसकिने रहस्य जस्तो लाग्छ।

Advertisements

3 comments

    1. For me,Its always a pleasure to talk about Schlink 🙂 . Though ‘the Reader’ was an international bestseller long before the movie was made, I think the Hollywood movie ‘The Reader’ based on the same novel brought Schlink into limelight once again. Still, I would recommend everyone interested in him to read the book first and then watch the movie…..He’s truly a genius. His portrayal of the after World War II sentiments through his German characters is mind-boggling …..and because the emotions of his characters fit into varied ‘contexts’/situations I think everyone can relate to it on a certain emotional level….And the beauty or the ‘most disturbing’ (its both for me) part of his writings is the way his characters are constantly asking questions. ‘The Reader’ has few of such questions while ‘Homecoming’ and ‘Flights of Love’ have plenty of them…. He is a master when it comes to explaining the complexities of human relationships and through them he simplifies the complex social as well as political scenario in which the characters live..Any one who loves to question authority, the core of everything – the way things are ‘supposed’ to be, the way they are….Jiwan ra Jagat ( life and the world) in nutshell will thoroughly enjoy it…Its disturbing nevertheless, I always go into some ‘detached’ and a very chaotic mental state of affairs after I complete his novels..In a way I grew up as a person/ emotionally-intellectually after my encounter with Schlink’s Reader and have been ‘growing’ up with more exposure to his works… But this is only a view from someone whose all time favorite book is ‘The Reader’ and favorite author is Schlink. So you might as well read reviews from ppl who see Schlink differently and decide if you would like to go through Schlink’s works or not….. Nevertheless I thoroughly enjoyed discussing Schlink . Thank you for the opportunity ! 😀

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s